Psychologiczne skutki zadłużenia – depresja, stres i lęk

Spis treści:
Primary Item (H2)

W tej części cyklu analizujemy psychologiczne skutki zadłużenia. „Istnieją przekonujące dane, świadczące o tym, że zadłużenie przyczynia się do rozwoju problemów ze zdrowiem psychicznym” – takie stanowisko badaczy (Fitch, Hamilton, Basset, Davey, 2011) podkreśla znaczenie edukacji finansowej. Statystyki dobitnie świadczą o tym, że poziom zadłużenia w wydatny sposób wpływa na nasze samopoczucie, powodując depresję, zwiększając poziom stresu i wywołując zaburzenia lękowe.

Zadłużenie a jakość życia – statystyki

W 2012 roku w Wielkiej Brytanii przeprowadzono szeroko zakrojone badanie sondażowe, które rzuciło nieco światła na kondycję psychiczną osób, zmagających się z trudnościami finansowymi (Money Advice Service, 2013). Wnioski, które wyciągnięto na podstawie zgromadzonych danach, są – co najmniej – alarmujące:

  • 74% badanych zadłużonych określało samych siebie jako niezadowolonych ze swojej sytuacji życiowej
  • Blisko 70% spośród niezadowolonych dłużników zgłaszało, że odczuwają strach
  • Ponad połowa (56%) respondentów stwierdziła, że ich długi negatywnie wpływają na relacje rodzinne

Zbyt często koncentrujemy się na krótkotrwałych korzyściach, związanych z wydatkowaniem pozyskanych środków finansowych. W naszych kalkulacjach uwzględniamy oprocentowanie, koszty pozaodsetkowe, rzeczywistą roczną stopą oprocentowania i całkowity koszt zaciąganego zobowiązania. Zapominamy o kosztach, które są niewymierne – kosztach psychicznych, które wiążą się z życiem na kredyt.

Problemy finansowe a depresja

Pozytywne emocje towarzyszące zakupom dóbr i usług finansowanym z pożyczonych środków szybko ustępują miejsca symptomom depresji, takim jak problemy ze snem czy poczuciu nieprzydatności (Wildman, 2003).

Sześcioletnia analiza raportów dotyczących zdrowia psychicznego brytyjskich rodzin przyniosła kolejne, niepokojące odkrycia. Kliniczną postać depresji stwierdzono u:

  • 17% osób doświadczających trudności finansowych
  • 6% osób, które w przeszłości zmagały się z problemami finansowymi
  • zaledwie 2% osób, które nigdy nie doświadczyły trudności finansowych.

Te ustalenia jednoznacznie ukazują istnienie wyraźnego związku między indywidualną sytuacją finansową konsumenta a prawdopodobieństwem wystąpienia stanów depresyjnych (Bridges, Disney, 2010).

Wpływ obciążeń finansowych na zdrowie psychicznie przejawia się także w naukowych dowodach na to, że pogorszenie się sytuacji finansowej zaostrza przebieg dolegliwości psychicznych (Skapinakis, Welch, Lewis, Singelton i Arraya, 2006). Osoby z potwierdzonym rozpoznaniem depresji, które doświadczały trudności finansowych, po upływie 18 miesięcy aż czterokrotnie częściej doświadczały stanów depresyjnych, niż chorzy na depresję, którzy nie mieli nadmiernych obciążeń finansowych.

Badacze krytyczni wobec bezwarunkowego akceptowania związku między zadłużeniem a depresją, powołują się na następujące argumenty:

  • związek między zadłużeniem a depresją został stwierdzony tylko w przypadku zobowiązań niezabezpieczonych hipoteką (Brown, Taylor i Wheatley-Price, 2005),
  • korelacja między występowaniem depresji a poziomem zadłużenia została zidentyfikowana na podstawie subiektywnych czynników psychologicznych, a nie obiektywnych wskaźników finansowych (Bridges i Disney, 2010),
  • poczucie beznadziei, bezwartościowości i zwątpienia może wynikać z samych czynników ekonomicznych (trudność ze spłatą zobowiązania) a niekoniecznie z depresji.

Nadmierne zadłużenie a stres i zaburzenia lękowe

Czy kobiety i mężczyźni inaczej odczuwają stres spowodowany osobistą sytuacją finansową? Ustalenia naukowców są sprzeczne. Badanie, które przeprowadzili w latach ‘90 Nettleton i Burrows, pokazało, że w przeciągu 12 miesięcy poziom stresu wywołany spłacaniem kredytu hipotecznego był wyższy u kobiet niż u mężczyzn. W ubiegłej dekadzie badacze stwierdzili, że wzrost poziomu stresu w ciągu 12 miesięcy po zaciągnięciu zobowiązania zabezpieczonego na nieruchomości był wyższy u mężczyzn. U kobiet ten wzrost uwidaczniał się dopiero w dłuższej perspektywie czasowej.

Związek między poziomem zadłużenia i poziomem lęku jest silniejszy w przypadku spłacania hipoteki niż ma to miejsce w przypadku okresu bezpośrednio po utracie pracy lub rozwodzie (Taylor, Pevalin i Todd, 2007). Ta zależność obrazuje również skalę natężenia lęku, odczuwanego silniej przez osoby zmagające się z brzemieniem długów.

Wpływ wieku na poziom finansowego lęku zaznacza się wyraźnie w przypadku tzw. młodych dorosłych, czyli konsumentów poniżej 30. roku życia. Stwierdzono u nich znacznie wyższe natężenie lęku związanego z wysokością debetu na karcie kredytowej, niż miało to miejsce u czterdziestolatków, którzy – paradoksalnie – byli średnio zadłużeni na większe kwoty. W przypadku młodych dorosłych prawdopodobieństwo wystąpienia opóźnień w spłacie było jednak wyższe; podobnie jak proporcja zadłużenia w stosunku do dochodu (Drentea i Lavrakas, 2000).

Zagrożenie finansowe jako wyodrębniony rodzaj lęku

We współczesnym społeczeństwie, występowanie uogólnionych zaburzeń lękowych jest na tyle powszechne, że część psychologów spróbowała wyodrębnić specyficzny rodzaj lęku, związany z sytuacją finansową danego człowieka. W ten sposób powstał konstrukt zagrożenia finansowego, określany za pomocą Skali Zagrożenia Finansowego (ang. Financial Threat Scale), obejmujący zmartwienia, troski i ryzyka bezpośrednio związane z finansami osobistymi (Marjanovic, Greenglass, Fiskenbaum i Bell, 2013). Badacze stwierdzili, że wskaźnik ten jest oparty na indywidualnych predyspozycjach, a zatem jednostki bardziej narażone na zagrożenia finansowe będą doświadczały większego natężenia stresu i lęku w sytuacji utraty finansowej stabilizacji.

Kolejne argumenty za odseparowaniem lęku finansowego od uogólnionych zaburzeń lękowych opierają się na odkryciu, że lęk finansowy ma swoje specyficzne konsekwencje behawioralne, takie jak unikanie przyswajania informacji finansowych czy też przetwarzanie ich z opóźnieniem (Shapiro i Burchell, 2012). Zadłużenie wpływa zatem na przebieg procesów poznawczych – bezpośrednio i w negatywny sposób.

Podsumowanie

Najpowszechniejszymi, psychologicznymi skutkami zadłużenia, są: depresja, stres i lęk. Ta triada dolegliwości występuje w różnych konfiguracjach i różnym natężeniu, ale zazwyczaj posiada uniwersalne podłoże: utratę stabilizacji finansowej. Obciążenia psychiczne generowane przez świadomość zadłużenia utrudniają codzienne funkcjonowanie i przyczyniają się do dramatycznego pogorszenia jakości życia. Nadmierne zadłużenie staje się coraz powszechniejszym problemem, dlatego – oprócz dyskusji o kosztach finansowych, ponoszonych przez kredytobiorców – konieczna staje się dyskusja o kosztach psychicznych, które są związane z zadłużaniem się.

Źródła:

Jeremi Dobrowolski
Autor:
Jeremi Dobrowolski
data publikacji:
08/11/2021

podziel się ze znajomymi

guest
0 Odpowiedzi
Inline Feedbacks
Wyświetl wszystkie komentarze
Midas24 © Wszelkie prawa zastrzeżone.
2022