Otoczenie prawne rynku pożyczkowego w Polsce

Spis treści:
Primary Item (H2)

W jaki sposób polskie prawo definiuje działalność podmiotów z rynku pożyczek pozabankowych? W tym artykule znajdziesz informacje na temat ustaw normujących funkcjonowanie sektora pożyczkowego: ustawy o kredycie konsumenckim, ustawy Prawo bankowe, Kodeksu cywilnego oraz Kodeksu karnego. Ponadto dowiesz się, jakie możliwości w tej sferze ma Komisja Nadzoru Finansowego, jaką rolę w kontekście nadzoru rynku pełni Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz jakie mechanizmy autokontroli stosują podmioty należące do sektora.

W dyskursie medialnym nierzadko można się spotkać zarówno z opinią, że polski rynek pożyczek pozabankowych nie jest wystarczająco uregulowany prawnie, jak i z twierdzeniem, że regulacje te są zbyt opresyjne. Tego rodzaju osąd może zależeć od perspektywy, z której oceniamy obowiązujące przepisy i mechanizmy – pożyczkobiorca oczekuje od państwa większej ochrony, natomiast pożyczkodawca – swobody w realizacji własnych celów. Oto, w jaki sposób prawa i obowiązki konsumentów oraz instytucji pożyczkowych zostały określone w polskim prawodawstwie.

Ustawowe fundamenty

Podstawowe założenia funkcjonowania rynku pożyczek pozabankowych, i nie tylko, określają stosowne ustawy. Najistotniejszą, z punktu widzenia pożyczkobiorcy, wydaje się być ustawa o kredycie konsumenckim (Dz. U. 2011 Nr 126 poz. 715), która precyzuje m.in. zasady zawierania umów, obowiązki kredytodawcy i pośrednika, ale także zobowiązania kredytobiorcy. Definiuje również sposób naliczania części kosztów i uwzględnia maksymalną wysokość odsetek.

Zasady zawarte w ustawie w pewien sposób porządkują otoczenie prawne sektora, a w konsekwencji pozytywnie wpływają na bezpieczeństwo klientów tego rodzaju instytucji.

Pierwotny kształt przepisów zawarty został w ustawie o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011, jednak niejednokrotnie wprowadzano tam zmiany – najistotniejsze w roku 2015 oraz 2017.

Kluczowe założenia dotyczące udzielania i zaciągania pożyczek – zarówno pieniędzy, jak i mienia – określa art. 720 Kodeksu cywilnego (Dz. U. 1964 Nr 16 poz. 93), a uzupełniają go stosowne ustawy. Kodeks precyzuje podstawowe zasady naliczania odsetek, ale nie tylko: jest choćby źródłem informacji na temat okoliczności mających wpływ na ich wysokość – takich jak np. opóźnienia.

Istotne są także zapisy zawarte w ustawie Prawo bankowe (Dz. U. 1997 Nr 140 poz. 939), która m.in. daje instytucjom pożyczkowym możliwość korzystania z baz danych klientów, jak również uzupełniania tych baz. Mowa tu nie tylko o zbiorach tworzonych przez same instytucje pożyczkowe, ale także przez banki.

W efekcie firmy pożyczkowe są w stanie precyzyjnie oceniać zdolność kredytową swoich klientów. Warto podkreślić, że dzięki wymianie informacji pomiędzy wspomnianymi podmiotami, ewentualne trudności ze spłatą pożyczki pozabankowej zostaną odnotowane, gdy staramy się o kredyt – i odwrotnie.

Temat pożyczek pozabankowych został poruszony również w art. 304 Kodeksu karnego (Dz. U. 1997 Nr 88 poz. 553). Zgodnie z dokumentem, żądanie co najmniej dwukrotnej wartości dopuszczalnych kosztów pozaodsetkowych lub odsetek maksymalnych wiąże się z surowymi karami.

A od maja 2020 roku – z jeszcze surowszymi, ponieważ zgodnie z uchwaloną wówczas ustawą o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. 2020 poz. 875), za tego rodzaju czyn Kodeks karny przewiduje od 3 miesięcy do nawet 5 lat pozbawienia wolności.

Wszelkie nowelizacje ustaw regulujących rynek pożyczkowy w Polsce nazywane są umownie ustawą antylichwiarską. Nazwa bywa myląca, ponieważ zapisy wspomnianej ustawy antylichwiarskiej to po prostu zbiór nowelizacji ustaw, które swoim zakresem obejmują sferę pożyczkową.

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015 poz. 1357) ma wymierny wpływ na otoczenie prawne przedsiębiorstw działających w branży pożyczkowej, ale także w skuteczny sposób ogranicza koszty usług świadczonych przez banki.

Wpis do rejestru

Pośród wymogów, które muszą spełnić instytucje pożyczkowe, znajdziemy m.in. zapis dotyczący obowiązku dokonania wpisu firmy do rejestru instytucji pożyczkowych. Taki rejestr prowadzi Komisja Nadzoru Finansowego – obecnie (czerwiec 2021) wpisanych jest do niego ponad 500 firm. Warto podkreślić, że KNF nie kontroluje działalności instytucji pożyczkowych. Na swojej stronie internetowej Komisja informuje, że:

...wpis danego podmiotu do rejestru prowadzonego przez KNF nie powinien być interpretowany jako jakakolwiek forma zabezpieczenia czy zapewnienia ze strony organu nadzoru prawidłowości prowadzonej przez ten podmiot działalności, a w szczególności przestrzegania przez niego przepisów ustawy o kredycie konsumenckim.

Źródło: Komisja Nadzoru Finansowego, data dostępu: 9 marca 2021 roku

Z tego zapisu można zatem wywnioskować, iż sam fakt wpisu do rejestru o niczym jeszcze nie świadczy, a Komisja nie gwarantuje, że na liście znajdują się jedynie podmioty wiarygodne, z którymi można związać się umową bez ryzyka. Komisja Nadzoru Finansowego nie jest też organem, do którego można kierować ewentualne skargi na nieuczciwe instytucje pożyczkowe. Kogo zatem należy informować o złych praktykach lub, co gorsza, oszustwach?

Koło ratunkowe dla konsumentów

Choć Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie jest oficjalnym organem kontrolnym w sferze pożyczek pozabankowych, to właśnie tam należy się udać, gdy spotkamy się z nieuczciwymi praktykami ze strony działających na tym rynku instytucji. UOKiK ma możliwość przeprowadzenia kontroli po zgłoszeniu przez konsumenta nieprawidłowości. Jak czytamy na stronie urzędu:

UOKiK bada praktyki instytucji pożyczkowych pod względem naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz sprawdza, czy oferowane przez tych przedsiębiorców wzorce umowne nie zawierają klauzul abuzywnych.

Źródło: Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta, FAQ

Informację tę uzupełnia zapis, że wszelkie przypadki, w których konsument padł ofiarą przestępstwa, należy zgłaszać organom ścigania.

Mechanizmy autokontroli

Branża pożyczek pozabankowych przez długi czas zmagała się z wyjątkowo negatywnym PR-em. Nieuczciwe praktyki stosowane przez podmioty należące do tej sfery, ale i błędnie z nią identyfikowane, miały fatalny wpływ na odbiór całego sektora. Wysoce prawdopodobne jest, iż był to jeden z powodów, dla których branża zaczęła rozwijać mechanizmy kontroli wewnętrznej. Ich doskonałym przykładem jest Polski Związek Instytucji Pożyczkowych.

Związek zrzesza pożyczkodawców spełniających określone standardy. Wśród wymogów dla kandydatów znajdziemy m.in.:

  • brak nałożonych przez UOKiK kar za istotne naruszenia praw konsumenta lub powtarzających się kar za przewinienia mniejszej wagi,
  • reklamacje konsumenckie na poziomie niższym niż 0,5% wszystkich zawartych umów w ubiegłym roku kalendarzowym,
  • rygorystyczne przestrzeganie zapisów ustawy o ochronie danych osobowych i przepisów wykonawczych,
  • brak powtarzających się zarzutów dot. oferty publikowanych na forach konsumenckich,
  • nienaganną opinię o firmie w środkach masowego przekazu.

Sama procedura przystąpienia do Związku również nie należy do najłatwiejszych. Kandydaci weryfikowani są podczas rozmowy kwalifikacyjnej, ponadto organizacja wykonuje monitoring mediów, analizuje dokumenty, przeprowadza wywiad branżowy, a nawet sprawdza instytucję metodą „tajemniczego klienta”. [Źródło: Statut Polskiego Związku Instytucji Pożyczkowych]

Obecnie Polski Związek Instytucji Pożyczkowych zrzesza ponad 50 działających w branży instytucji. [Źródło: lista członków PZIP]

Ochrona czy opresja?

Polskie prawo wydaje się dość precyzyjnie określać, jakie wymagania należy spełnić zakładając firmę pożyczkową. Jednak po rozpoczęciu działalności tego typu instytucja pozostaje poza oficjalnym nadzorem państwa – wnika ono jednak dość mocno w zasady, na których odbywa się cały proces pożyczania.

Biorąc pod uwagę wspomniane w artykule aspekty polskiego prawodawstwa, trudno jednoznacznie stwierdzić, czy chroni ono pożyczkobiorców w wystarczający sposób. Bez wątpienia każda decyzja o podpisaniu umowy powinna być poprzedzona wnikliwą analizą wszelkich dostępnych informacji na temat firmy, od której planujemy pożyczyć pieniądze. Jedynie wiedza i rozsądek mogą zagwarantować nam najwyższy poziom bezpieczeństwa całej operacji.

Laura Dobrowolska
Autor:
Laura Dobrowolska
data publikacji:
04/10/2021

podziel się ze znajomymi

guest
0 Odpowiedzi
Inline Feedbacks
Wyświetl wszystkie komentarze
Midas24 © Wszelkie prawa zastrzeżone.
2022